Aklıma Takılan Sorular 1 – Yeniçeriler
Yeniçeri isyanları, kitaplarımızda neden hep olumsuz bir bakışla ele alınıyor ki ? Mesela Yavuz Sultan Selim‘i tahta geçirmek için isyan eden yeniçeriler değil miydi? Yavuz’u tahta geçirmek için isyan edince iyi de, III. Ahmed’i veya I. Mahmud’u tahta geçirmek için isyan edince neden “asi“ye çıkartalım adlarını? Hep “sonuca” göre mi karar vereceğiz tarihte? Yani sonuç kendi açımızdan olumlu ise iyi, olumsuz ise kötü, öyle mi? Bu “iyi” ye kim karar verecektir peki?
bkz: Mustafa Armağan, Osmanlı’nın Kayıp Atlası, İstanbul 2006, Ufuk Kitap, s. 60-61
Not: Aklıma takılan böyle soruları, okudukça kafamda beliren soru işaretlerini sizlerle de paylaşıyorum ki belki birlikte bir çözüm yolu bulabiliriz, ya da belli mi olur, soruların içinde kaybolur gideriz. Ama ne olursa olsun sonuçta düşünür ve doğruya yöneliriz… =)
Bilgisayar Mühendisi olmasına karşın şu anda fizibilite hazırlama konusunda kendini geliştirmeye çalışan bir proje danışmanı .
Fatih Akturk
6 Jun, 2009
Yorum yapmaktan çekinmeyin
aklınıza geleni paylaşın benimle
Hüseyin Oğuz ALBAYRAK
6 Jun, 2009
Nasıl insanın karakteri neyse, elindeki gücü de o yönde kullanıyorsa bu kurumlar için de geçerli. Yeniçeri ocağı ilk dönemlerinde başıbozuk değildi, halkı haraca tutmazdı. Devlet nereyi hedef gösterirse oraya yürür, altını üstüne getirirdi. Yavuz Sultan Selim’den önceki dönemde, 2. Bayezit Cem Sultan olayı nedeniyle batıya yürümedi, güneyde zaten o sıralarda tehlikesi bulunmayan memlükler vardı, doğuda ise Osmanlı’nın stratejik hedefleri arasında yer almadığı için (aradaki dağlar, iran fethedilse bile yönetilmesine engel olacağı ve devlete yükten başka birşey sağlamayacağı için Osmanlı o yöne büyümeyi hedef olarak koymamıştır) Bir süre savaş yapılmadı. Sonrasında da Bayezit kendini iyice dine, sanata verdi. Doğudan gelen Safevi tehlikesini ise barışla halledilebilecek basit birşey olarak görüyordu. Yeniçeriler Osmanlı devletinin vermesi gereken tepkiyi verdiler, tehlikeleri ortadan kaldıracak bir şehzadeyi başa getirdiler.
Ancak sonraki dönemlerde Yeniçeri ocağı bozuldu. Halkı haraca bağlayan, sefere çıkıldığında “Biz burayı alırsak bize gerek kalmaz” deyip gönülsüz savaşan saçma sapan bir kitle haline geldiler. 4. Murat döneminde bu işe bir çekidüzen verilse de ondan sonra ocak tekrar bozuldu. Sonra da n padişahın tahtından, m tane de vezirin kellesinden olması pahasına da olsa ortadan kaldırıldılar.
Başta dediğime gelirsek eğer, eğer bir kurumun genel karakterini belirleyen unsurlar bozulmamışsa, kurumun geliştireceği refleksler toplumun ihtiyaç duyduğu yönde oluyor. Aksi taktirde işini yapmamaktan başka, topluma yük olmaktan başka işe yaramıyorlar. Bozulma başladığı zaman, erkenden tedbir alınması, devamlı düzenleme yapılması lazım. Ne yazık ki genellikle devlet adamlarımız bunu yapmamış, iş zıvanadan çıkınca düzeltmeye çalışmışlar ki işin aslı astarından pahalı hale gelmiş o zaman.
ySn
6 Jun, 2009
Fatih haklısın. Sonuca göre bir sıfat vermek yanlış. Ben yeniçerileri severim. Onlar ki dönemlerindeki son demlere kadar dünya’yı sarsan Osmanlı Devleti’nin en iyi askerleridir. Dünya’da böyle bir sistem yoktu. Adamlar hem ülke ekonomisini hem de askeri gücünü ayakta tutuyorlardı. Son dönemlerde devletinde kötülemesi ile halk pek fazla savaşa girmeyen bir orduda yer alıp, rahat para kazanmak için yeniçeri olmaya başladı. Bu da yeniçeriliğin bozulmasına sebeb oldu. Ama Devletin en parlak dönemlerini yaşamasını sağlayan gene yeniçeri askerleridir.
Kadir
7 Jun, 2009
Yeniçeriler kurulduğu zamanlarda disiplini ve tutumlarıyla çok iyiydiler. Bu sayede Osmanlı İmparatorluğuna çok katkı sağladılar.Ancak bu disiplin zamanla bozuldu. Askerlikle uzaktan yakından ilgisi olmayan kişiler, tüccarlar, esnaf vs. bir şekilde rüşvetle vs. ile kendini yeniçeri olarak kaydettirdi. Bu bozulmalardan sonra artık Acemi Oğlanlar devlet için değil kıdemli Yeniçeriler için çalışır oldu, zamanla bozulmalar artarak ‘Vaka-i Hayriye’ sonucuna ulaşıldı.
Bence Yeniçerilerin yaptıklarının iyi/kötü olarak değerlendirilmesi, tarihçilerimizin olaylar sonucunda Osmanlı’nın durumuna bakarak yapmış olduğu değerlendirmedir. Yavuz’un tahta geçmesi Osmanlı devleti için hayırlı olmuştur. Bu yüzden de Yeniçerilerin başarısı sayılmıştır.
Fatih bey bu ayki NTV Tarih dergisine bakarsanız orarada Yeniçeriler hakkında geniş bir yazı var..
Fatih Akturk
15 Jun, 2009
çok teşekkür ederim yorumlarınız için ama herkes çok benzer şeyler söylemiş, ilk zamanlarında iyiydi de sonradan bozuldu gibi =) peki o zaman sonradan bozulmasına etken acaba biz türkler miyiz çünkü yeniçeri ocağında sonradan değişen ana etken artık türklerin de ocağa yazılıyor oluşuydu ???
bunun dışında asıl sorum yeniçerilerin bozulup bozulmadığı değildi, size göre (bana göre de) bozulmadığı bir zaman diliminde yaptıkları da isyan edip padişahı değiştirmek sonra bozuldu dediğimiz zaman da yaptıkları isyan edip padişahı değiştirmek, ikisi de sonuçta isyandır, padişahı devirmektir, ihtilaldir, peki bunların ikisi de kötü veya ikisi de neden iyi değildir de sadece değişen padişahın iyi veya nispeten kötü olmasına göre yorumluyoruz =)
Osman Bulut
15 Jun, 2009
Bence soruda bir hata var;
Yavuz olayında aslında bir isyan yoktur, 2. Beyazid oğullarıya karşı karşıya gelmemiştir. Oğulları birbirleriyle karşı karşıya gelmiştir.
Yeniçerilerin diğer şehzadeler duruken Yavuz’un safında yer almalarının sebebi ise, doğudaki Safavi tehlikesine karşı daha cengaver bir sultan istemeleridir.
Son dönem isyanlara baktığımızda, hedef devletin gelişmesinden ziyade dinin korunmasına yöneliktir. Yani yeniçeriler, şimdiki TSK’nın “laiklik elden gidiyor” diyip darbe yapması gibi “din elden gidiyor” diyip sultanları asıyorlardı. Ancak yükseliş döneminde yeniçeriler, devletin gelişmesi için gerekeni yapmışlardır.
Yeniçeri sistemi ise İslam aleminde her zaman bir tartışmaya yol açmıştır. Hatta Timur, Beyazid’e yolladığı mektuplarda bu yüzden ağır hakaretler söylemiştir. Ancak, kim ne derse desin Yeniçeri sistemi islam aleminde en uzun süren askeri teşkilatlanmadır…
Fatih Akturk
19 Jun, 2009
yani diyosun ki eski yeniçeriler din elden gidiyor diye kazan kaldırırdı, yeni yeniçeriler laiklik elden gidiyor diye kazan kaldırıyorlar
Asilhan İlhan
13 Jul, 2009
Bence soruda hata yok;
Yavuz babasıyla savaşmış tahtı ele geçiren ilk ve son padişahtır.Beyazid şahzede Ahmed’i başa getirmek istiyodu.Ama yeniçeriler karşı çıktılar ve askerin destegiyle zorla tahtan indirmiştir Beyazid’i ve yavuzu geçirmişlerdir.Hatta ilerde bir sorun çıkmasın diye babasını zehirletmiştir
Ayrıca şahzede ahmed’i sevmemelerin bir nedenide Şahkulu isyanında beceriksiz davranışları sebebiyle askerler tarafından fazla tutulmuyodu.